Araç Değer Kaybı: Sigorta Tahkim Komisyonu Başvuru Şartları ve Hesaplama

Trafik kazası sonrası onarılan araçlarda, mekanik ve kaporta düzeltilse dahi TRAMER kayıtlarına işlenen hasar nedeniyle ikinci el piyasasında oluşan maddi düşüşe “Araç Değer Kaybı” denir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre bu kayıp, “doğrudan zarar” niteliğindedir ve sigorta şirketleri tarafından tazmin edilmelidir.

Ancak sigorta şirketlerinin teklif ettiği tutarlar ile gerçek piyasa kaybı arasında çoğu zaman ciddi farklar bulunmaktadır. Bu noktada, mahkemelere göre çok daha hızlı sonuçlanan Sigorta Tahkim Komisyonu yolu, hak sahipleri için etkili bir çözüm mekanizmasıdır.

1. Hukuki Dayanak ve Şartlar

Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m. 97 ve Türk Ticaret Kanunu m. 1409 uyarınca, kazada kusursuz veya az kusurlu olan taraf, aracında oluşan değer kaybını karşı tarafın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasından (Trafik Sigortası) talep edebilir.

Değer Kaybı Talep Edebilmek İçin Gerekli Şartlar:

• Kusursuzluk/Az Kusurluluk: Kazada %100 kusurlu olmamak gerekir. Kusur oranına göre tazminat alınır (Örn: %25 kusur oranı mevcutsa tazminatın %75’i ödenir).
• Çift Taraflı Kaza: Tek taraflı kazalarda (duvara çarpma vb.) trafik sigortasından değer kaybı talep edilemez.
• Onarım Görmemiş Parça: Değer kaybı talep edilen parçanın daha önce başka bir kazada hasar görüp onarılmamış olması gerekir.
• Pert Olmama: Araç “pert total” (ağır hasarlı) işlemine tabi tutulmuşsa değer kaybı istenemez.
• Kilometre Sınırı Kalktı: Trafik Sigortası Genel Şartları’nda yapılan değişiklikle, 165.000 km sınırı kaldırılmıştır. Artık her kilometredeki araç için başvuru yapılabilir.

2. Neden Mahkeme Değil, Tahkim Komisyonu?

Asliye Ticaret Mahkemelerinde dava süreçleri iş yoğunluğu nedeniyle uzun sürebilmektedir. Sigorta Tahkim Komisyonu ise 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu kapsamında kurulmuş olup, uyuşmazlıkları ortalama 4-6 ay içinde sonuçlandırmaktadır. Komisyon hakemleri tarafından verilen kararlar, mahkeme ilamı hükmündedir ve icra yoluyla tahsil edilebilir.

3. Başvuru Süreci: 15 Gün Kuralı (Dava Şartı)

Tahkim Komisyonu’na veya mahkemeye gitmeden önce, KTK m. 97 uyarınca ilgili sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması zorunlu dava şartıdır.

1. Sigorta Şirketine Başvuru: Kusurlu tarafın trafik sigortacısına iadeli taahhütlü posta, KEP veya noter aracılığıyla başvurulur.
2. 15 Gün Bekleme Süresi: Sigorta şirketinin başvuruya cevap vermesi için yasal 15 günlük süre vardır.
3. Uyuşmazlık: Şirket 15 gün içinde cevap vermezse, talebi reddederse veya eksik ödeme yaparsa (kısmi ödeme), uyuşmazlık doğmuş sayılır ve Tahkim yolu açılır.

4. Hesaplama Yöntemi: Genel Şartlar mı, Piyasa Rayici mi?

Uygulamada en büyük tartışma hesaplama yöntemindedir. Sigorta şirketleri genellikle “Genel Şartlar”daki formülleri kullanarak düşük tazminat hesaplamaktadır.

Ancak Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin güncel kararlarında (Örn: 2021/21252 E., 2022/5913 K.); değer kaybının “Piyasa Rayiç Değeri” üzerinden hesaplanması gerektiği vurgulanmıştır. Buna göre:

• Aracın kaza tarihindeki hasarsız 2. el piyasa değeri belirlenir.
• Kazalı ve onarılmış haldeki 2. el piyasa değeri belirlenir.
• Aradaki fark “Gerçek Değer Kaybı” olarak hüküm altına alınır.

Sigorta Tahkim Komisyonu hakemleri de genellikle Yargıtay’ın bu yerleşik içtihadına uygun olarak, bağımsız bilirkişi raporlarıyla “piyasa rayici” üzerinden karar vermektedir.

5. Zamanaşımı Süresi

Araç değer kaybı talepleri, Türk Borçlar Kanunu m. 72 uyarınca, zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, her halde kaza tarihinden itibaren 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Bu süreler içinde başvuru yapılmalıdır.

6. Neden Profesyonel Hukuki Destek Önemlidir?

Tahkim başvurusu teknik bir süreçtir. Başvuru formundaki eksiklikler, sigorta şirketine yapılan başvurunun usulüne uygun olmaması veya eksik evrak sunulması başvurunun reddine neden olabilir. Ayrıca sigorta şirketleri süreci profesyonel vekillerle takip etmektedir. Hak kaybı yaşanmaması ve tazminatın “gerçek piyasa değeri” üzerinden tam alınabilmesi için sürecin uzman desteğiyle yürütülmesi önem arz eder.

Sonuç: Araç değer kaybı, kaza yapan araç sahiplerinin en temel yasal haklarından biridir. Sigorta Tahkim Komisyonu, bu hakkın hızlı ve etkin bir şekilde alınması için en etkin hukuki yollardan biridir. Ancak sürecin başında sigorta şirketine yapılan başvurunun doğru kurgulanması, sonucun başarısını doğrudan etkilemektedir.

Yasal Uyarı: Bu yazı, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği çerçevesinde, yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her somut olay kendine özgü özellikler taşıdığından, hak kaybına uğramamak için profesyonel hukuki destek almanız önerilir.